Ile dzieci przychodzi na świat przedwcześnie?

 Rocznie w Polsce około 8%, czyli około 32 tys. dzieci rodzi się przedwcześnie. Jest to stosunkowo dużo, bo np. w krajach skandynawskich wskaźnik ten wynosi około 2,5%.


 Co jest przyczyną tak wysokich statystyk?

 Poród przedwczesny może być skutkiem typowo medycznych uwarunkowań, jak niewydolność ciśnieniowo-szyjkowa, zakażenie wewnątrzmaciczne, przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego, nadciśnienie czy cukrzyca u matki. Najczęściej jednak poród przedwczesny jest skutkiem złych warunków socjoekonomicznych, np. w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, o niskim statusie ekonomicznym


 Jak dużo może zrekompensować miłość do dziecka?

 Urodzenie się dziecka jest jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu kobiety i mężczyzny. Prawidłowe macierzyństwo i ojcostwo wyznaczają tzw. kamienie milowe macierzyństwa. Pierwszym ważnym wydarzeniem jest podjęcie decyzji o tym, że dziecko powinno pojawić się w życiu dwojga kochających się osób. Równie ważnym jest moment akceptacji ciąży przez oboje rodziców, co jest szczególnie istotnym, jeżeli ciąża nie była planowana. Bardzo spektakularnym kamieniem milowym rodzicielstwa jest zobaczenie przez oboje rodziców bijącego serca płodu na monitorze aparatu ultrasonograficznego. To buduje więź emocjonalną nie tylko między rodzicami, ale i dzieckiem. Wspólne przeżywanie ciąży jest niezwykle istotnym aspektem jej prawidłowego rozwoju. Rozmawianie z dzieckiem, śpiewanie mu kiedy jest jeszcze w brzuchu, to są wbrew pozorom działania, które stymulują jego rozwój. Przecięcie pępowiny jest wprowadzeniem dziecka w swój świat w przełomowym dla niego okresie, kiedy opuściwszy najbezpieczniejsze miejsce, jakim jest łono matki, podejmuje czynności życiowe. Jeżeli te kamienie milowe przechodzi się razem - jestem pewna, że z takich ciąż w większości rodzą się zdrowe dzieci.


 Jeżeli jednak dochodzi do zaburzenia więzi psychicznej...

 Płód powinien rozwijać się nie tylko w maksymalnie dobrych warunkach, jakim jest macica matki, ale też powinien wyczuwać pozytywną aurę wokół swego istnienia. Przemawianie ojca do brzucha, głaskanie - to wszystko dzieci czują. Jeżeli matka została porzucona, lub nawet zostawiona sama sobie, dziecko również odczuwa tę samotność. A to do niczego dobrego nie prowadzi.


 Jeszcze gorzej, jeżeli do tego dochodzą używki.

 Niestety, 30% kobiet w ciąży pali papierosy, a z nią pali również jej dziecko, zamiast tlenu, dostaje z dymem około 4 tys. substancji toksycznych. To nie prawda, że ciąża jest absolutnie fizjologicznym stanem i nic nie zmienia się poza tym, że rośnie brzuch. Życie kobiety w ciąży powinno być podporządkowane jednemu celowi - urodzeniu zdrowego, donoszonego dziecka.


 Jeżeli lekarz stwierdzi, że ciąża jest zagrożona...

 Jakiekolwiek zagrożenie porodem przedwczesnym wymaga wnikliwej opieki położniczej. Zgodnie z programem opieki perinatalnej kobiety z zagrożona ciążą powinny być hospitalizowane w placówkach trzeciego stopnia referencyjności, czyli tam, gdzie można im zaoferować najlepszą opiekę położniczą i optymalny sposób rozwiązania porodu. Jedną z najistotniejszych spraw jest opieka nad noworodkiem, bo jeżeli dziecko urodzi się przedwcześnie, ma zwykle poważne problemy zdrowotne. Dlatego preferowany jest transport wyłącznie w brzuchu matki, bo macica matki jest najlepszym inkubatorem.


 Nie wszystkie noworodki urodzone przedwcześnie sprawiają kłopoty...

 Dzięki wiedzy i umiejętnościom lekarskim urodzenie wcześniaka nie zawsze jest wyrokiem zaburzeń przyszłego rowoju. Jeżeli dziecko nie obciążone dodatkowo jakąś chorobą rodzi się np. w ósmym miesiącu ciąży, zazwyczaj nie sprawia poważnych kłopotów. Wymaga co prawda dłuższego pobytu w oddziale noworodkowym, specjalnej nauki żywienia, w pierwszych dniach życia może mieć kłopoty z trawieniem pokarmu, mogą wystąpić niewielkie zaburzenia oddychania i krążenia, gdyż te układy działają inaczej niż w życiu wewnątrzmacicznym. Generalnie one jednak nie są obciążone wysoką zachorowalnością i zaburzeniami rozwoju psychoruchowego.


 Co się może dziać z dziećmi dużo młodszymi, urodzonymi np. w siódmym miesiącu ciąży?

 Największy problem sprawiają noworodki urodzone poniżej 32 tygodnia ciąży, bo są obciążone ogromną zachorowalnością, wymagają niezwykle specjalistycznego sprzętu i doskonale przeszkolonej kadry lekarskiej i pielęgniarskiej, drogich leków. Zachorowalność dzieci z małą masa urodzeniową dotyczy właściwie wszystkich narządów - oddechowego, krążenia, przewodu pokarmowego, oczu (retinopatia wcześniaków). Skutki odległe wcześniactwa to nadreaktywność drzewa oskrzelowego, choroby płuc, zaburzenia wzroku, słuchu, rozwoju psychomotorycznego. Jeżeli jednak w okresie noworodkowym nie obserwowano zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, to rokowania w przypadku takiego dziecka są zwykle dobre.


 Dla matki urodzenie wcześniaka jest ciężkim przeżyciem.

 Reakcje są różne, bardzo wiele matek boi się tak małych i niedojrzałych dzieci. Opieka matki nad noworodkiem jest konieczna przez cały czas, pozwalamy matkom dotykać bardzo delikatnie nawet dzieci znajdujące się w najcięższym stanie. Chociaż nasze pielęgniarki są wspaniałe, to właśnie matka jest najlepszą opiekunką dla swojego dziecka, bo ona daje mu rzeczywistą matczyną miłość. Opieka psychologiczna w naszym oddziale noworodkowym polega na tym, aby pozwolić matce zrozumieć wagę jej obecności przy dziecku. Zazwyczaj nagrywamy na taśmę video pierwsze kontakty matki z dzieckiem, potem wspólnie z rodzicami analizujemy niemal każdy ruch. Pokazujemy, który był wykonany z wahaniem, co było zrobione źle, uczymy, jak powinno się bardziej otworzyć na dziecko.


 Jaką rolę w terapii wcześniaka odgrywa dotyk?

 Fizykoterapeuci są potrzebni od pierwszych dni życia. Stymulacja wszystkich receptorów pobudza ośrodkowy układ nerwowy noworodka. Oczywiście fizykoterapeuci uczą również matkę jak dotykać, czy np. jak stosować metodę kangurowania.


 Mówi się, że pokarm matki to miłość. Czy da się realizować tę zasadę w przypadku bardzo małych wcześniaków?

 Bardzo często dzieci urodzone poniżej 700 g bardzo długo pozostają na odżywianiu dożylnym. Potem jednak staramy się wprowadzać, jeżeli to możliwe, pokarm matki. Niestety, należy zaznaczyć, że po 3-4 miesiącach pobytu w szpitalu niewiele noworodków udaje się przystawić do piersi, jeżeli takie próby nie były podejmowane wcześniej. To nieprawda, że matki wcześniaków nie mają mleka. Wszystkie mamy powinny zrozumieć, że jeżeli chcą aby dziecko ssało, to najpierw muszą chcieć tego one. To jest ogromny wysiłek dla matki, aby nauczyć tak małe dziecko jeść. Fizykoterapeuci przygotują jamę ustną - będą masowały policzki, podniebienie, dziąsła, ale później potrzebna jest pierś matki. I do tego olbrzymia cierpliwość, bo początkowo dziecko nie to, że nie chce ssać, ile nie wie, co z tą brodawką zrobić. Karmienie i chęć karmienia to przede wszystkim świadomość absolutnej potrzeby dla dziecka. Chęć karmienia jest w naszej głowie, a nie w piersi. Ważne jest również mądre wykorzystanie swojej determinacji i miłości do dziecka. Jeżeli kupujemy zabawki - to edukacyjne, jeżeli dotykamy - to w sposób przynoszący efekt terapeutyczny, jeżeli nosimy, to umiejętnie - przodem, aby ono jak najwięcej widziało. Ważne jest też, aby nie porównywać wcześniaków do rówieśników z ciąż donoszonych, bo one będą prawie zawsze przegrywały. Nie możemy wymagać od swojego wcześniaka za wiele, ale musimy robić wszystko, aby jak najszybciej wyrównało straty, a na to potrzeba trochę czasu.


 Czy matka wcześniaka, opuszczając oddział neonatologiczny, jest zdana na siebie i pediatrę z najbliższej polikliniki?

 Przy każdym oddziale, który leczy noworodki z małą i ekstremalnie małą masa ciała, powinna działać poradnia neonatologiczna. Poradnia taka ocenia dzieci wypisane z oddziału, wykonuje badania, pomaga matkom w opiece nad nimi. Należy pamiętać o tym, że niemowlę z ciężkim przebiegiem okresu noworodkowego, jeżeli jest prawidłowo leczone, rehabilitowane, a przede wszystkim jest otoczone miłością rodziców, ma szansę być zdrowym, dobrze rozwijającym się dzieckiem.