100 ROCZNICA URODZIN PROFESORA IRENEUSZA ROSZKOWSKIEGO

24 marca 2009 roku minęła 100 rocznica urodzin wybitnego lekarza, prof. dr. hab. med. Ireneusza Roszkowskiego, twórcy współczesnej polskiej szkoły ginekologii i położnictwa, humanisty, prekursora medycyny perinatalnej, przyjaciela położnych.
Był kierownikiem II Kliniki Położnictwa i Ginekologii Akademii Medycznej na Karowej w latach 1955 – 1979. W dniu Jego 100 urodzin w Szpitalu Klinicznym im. ks. Anny Mazowieckiej odbędzie się uroczystość nadania sali wykładowej imienia Prof. Ireneusza Roszkowskiego oraz odsłonięcie Jego popiersia i pamiątkowej tablicy.


 DO POSTRZAŁÓW I DO RODZĄCYCH


Profesor Roszkowski urodził się w Łapach na ziemi białostockiej, w rodzinie o patriotycznych tradycjach szlacheckich. W 1928 roku ukończył Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Łomży, a w 1935 r. Wydział Lekarski na Uniwersytecie Warszawskim.

Na sali operacyjnej. Po lewej prof. Roszkowski

W latach 1936-37 pracował w Zakładzie Ginekologiczno-Położniczym Św. Zofii. Od roku 1937 związał się ze szpitalem Przemienienia Pańskiego, w którym pracował i mieszkał niemal całą okupację (podczas bitwy nad Bzurą, dr. Roszkowski został ranny, następnie wzięty do niewoli, wrócił do Warszawy w czasie kapitulacji stolicy). Dla dr. I. Roszkowskiego, były to lata wytężonej pracy, ciągłych operacji, oprócz planowych, przeprowadzane były potajemnie, z narażeniem życia, rozległe operacje postrzałów (każdy postrzał musiał być zgłoszony władzom niemieckim ). Ireneusz Roszkowski był w zespole chirurgów operujących rannych żołnierzy AK, min. rannych w zamachu na szefa gestapo Kutcherę. Czasami, kilka razy w tygodniu, był wzywany nocą, do trudno przebiegających porodów. Nigdy nie odmówił pomocy potrzebującemu pacjentowi, ani rannemu, ani rodzącej kobiecie.

W latach 1944-45 był jednym z inicjatorów i organizatorów nauczania studentów medycyny na Boremlowie, które po zakończeniu działań wojennych przekształciło się w struktury Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego.

 W GDAŃSKU I POZNANIU

W latach 1944-46 pracował w Klinice Położniczo-Ginekologicznej w Warszawie, u prof. A. Czyżewicza , a następnie w latach 1946-51 przeniósł się do Gdańska i tu był adiunktem, a następnie docentem, w Klinice Położniczo-Ginekologicznej Akademii Medycznej u prof. H. Gromadzkiego.

W latach 1951-55 był kierownikiem Kliniki Położnictwa i Ginekologii Akademii Medycznej w Poznaniu przy ul. Polnej. Poznańska Klinika była dużym ośrodkiem, lecz organizacja opieki nad kobietą ciężarną była „w starym stylu”. Wiązało się to z dużą umieralnością matek, płodów i noworodków. Prof. I. Roszkowski, w krótkim czasie wprowadził, w Poznaniu, po raz pierwszy w Polsce, „zebrania urazowe”, omawiające przypadki powikłanych porodów. Zmiany konieczne do poprawy prowadzenia opieki nad kobietą ciężarną i rodzącą zostały wprowadzone przez prof. Roszkowskiego jako specjalistę krajowego, na I Naradzie Krajowej Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w 1953 r. Od tamtej pory, przeprowadzano analizę przyczyn zgonów płodów i noworodków w zespole obejmującym położników, neonatologów, patomorfologów, bakteriologów, immunologów, neuropatologów, biochemików i innych dyscyplin, w zależności od określonych sytuacji klinicznych. Umieralność okołoporodowa zmniejszona została siedmiokrotnie.

 PREKURSOR ODDZIAŁÓW PATOLOGII CIĄŻY

Nowością były pierwsze w Polsce Oddziały Patologii Ciąży, zorganizowanie przez prof. I. Roszkowskiego, najpierw w Gdańsku, potem w Poznaniu. Największy z Oddziałów Patologii Ciąży powstał w Warszawie w Klinice na Karowej, gdzie prof. Roszkowski był kierownikiem przez 24 lata.

Zespół Kliniki Położnictwa i Ginekologii z ok. 1960 r.

Powstała tu jedna z najnowocześniejszych Klinik w Polsce, która swoją działalnością kliniczną i naukową stała się wzorem dla innych placówek. Powstały i rozwinęły się liczne pracownie, mające często charakter interdyscyplinarny, a niektóre, jak Pracownia Embriologii Doświadczalnej czy Pracownia Seksuologii Doświadczalnej, były unikalnymi jednostkami na skalę światową. W latach 1955-57 w warszawskiej Klinice przy Karowej nie zanotowano ani jednego zgonu matki w związku z ciążą i porodem (na 10 319 porodów).

 ORYGINALNE TECHNIKI OPERACYJNE

Profesor Roszkowski był świetnym operatorem. Dokonał wielu własnych modyfikacji metod operacyjnych w obrębie narządu rodnego, m.in.:
* Jeszcze w czasie pracy w gdańskiej klinice opracował własną , oryginalną technikę operacyjną rozszerzonego usunięcia macicy z powodu raka szyjki macicy, łącząc ideę operacji opisanej przez Latzko i Tausiga. Operacja ta weszła do historii jak operacja sposobem Latzko-Tausig-Roszkowski (LTR), miała na celu wycięcie jak najrozleglejszego bloku łącznotkankowo-chłonnego, więzadeł głównych i krzyżowych w obrębie miednicy małej i przypochwia wraz z górną połową pochwy. Operacja ta, była czwartą na świecie metodą rozszerzonego usunięcia macicy, a pierwszą w Polsce. Szczegółowy opis tej metody operacyjnej został przedstawiony na XI Zjeździe Gin. Pol. i opublikowana w Ginekologii Polskiej 1952 nr 2.

Prof. I. Roszkowski podczas operacji (po lewej)

* Opracował oryginalną metodę leczenia operacyjnego wysiłkowego nietrzymania moczu, polegającą na założeniu dwóch szwów krzyżowych pod cewkę moczową (tzw . operatio crutiata).
* Ponadto opracował własną metodę operacji wyłuszczania mięśniaków macicy.
* Opracował rozszerzenie wskazań do zachowawczego postępowania przy guzach macicy i jajnika. Ten sposób postępowania zapobiegł niepotrzebnym usunięciom jajników u młodych kobiet.
Podstawową zasadę, którą starał się realizować przez całe życie, było takie operowanie chorych, aby maksymalnie wykluczyć możliwość śród- i pooperacyjnych powikłań. Jego talent chirurgiczny i biegła znajomość anatomii, pozwalały na przeprowadzanie najbardziej skomplikowanych operacji ginekologicznych, w tym także onkologicznych. Do niego trafiały najcięższe przypadki z całej Polski. Jemu ufały pacjentki i ich rodziny.

 PIERWSZY W POLSCE

* W roku 1959, w Klinice na Karowej, po raz pierwszy w Polsce, został użyty próżniociąg położniczy.
* Pierwszy raz została zastosowana technika mrożenia w leczeniu nadżerki tarczy części pochwowej szyjki macicy.
* Została wprowadzona, jako jedna z pierwszych w Polsce, na początku lat sześćdziesiątych ub. wieku, metoda badania kolposkopowego tarczy części pochwowej, u pacjentek zagrożonych rozwojem raka szyjki macicy.

Prof. I. Roszkowski na tle pierwszego polskiego aparatu USG

* W roku 1965, odbyły się, pierwsze w Polsce, badania pacjentek przy użyciu aparatów USG, zarówno położnicze jak i ginekologiczne.
* Zastosowano po raz pierwszy w kraju, polikardiograf (badanie czynności serca płodu).
* W tej Klinice, również po raz pierwszy w Polsce, został zorganizowany system „rooming- in” (matka razem z dzieckiem) w Oddziale Położniczym.
* Powstała pierwsza w Warszawie Pracownia Patomorfologii Ginekologicznej oraz Pracownia Cytogenetyczna.
* Prof. I. Roszkowski był pierwszym inicjatorem i organizatorem „szkół matek” w Polsce ( 650 w 1954 r.), które w następnych latach uległy ewolucji w „Szkoły Rodzenia”.
* Profesor Roszkowski opracował w latach pięćdziesiątych ub. wieku, specjalne karty - partogramy, na których odnotowuje się wszystkie parametry zachodzące w czasie porodu. Karta ta rozpowszechniła się w całej Polsce i stanowi trwały dorobek w polskim położnictwie.

Prof. I. Roszkowski z położnymi z Karowej

Profesor Roszkowski rozumiał i doceniał zawód położnej. Stworzył w Klinice przy ul. Karowej główny ośrodek nauczania zawodu położnej w Warszawie. Przyczynił się do powstania Sekcji Położnych przy Polskim Towarzystwie Ginekologicznym.
W roku 1995 Warszawskiej Szkole Położnych nadane zostało imię Profesora Ireneusza Roszkowskiego. Było to wielkie wydarzenie tym bardziej, że patron Szkoły był obecny na tej uroczystości.

 TWORZYĆ ŻYCIE

W latach 1968-1979 prof. Roszkowski wiele czasu poświęcił badaniom przyczyn powstawania niektórych wad wrodzonych. Działalność naukowa i organizacyjna Profesora daleko wykraczała poza problemy związane z położnictwem i ginekologią. Był autorem 330 prac naukowych, w tym 50 publikowanych za granicą, był redaktorem szeregu podręczników.

Prof. Roszkowski przygląda się operacji cięcia cesraskiego

W latach 1962-1982 pełnił funkcję Redaktora Naczelnego „Ginekologii Polskiej”. Dbał o wysoki poziom publikacji. Pilnował, aby wszystkie ukazujące się tam artykuły były związane z tworzeniem, a nie niszczeniem życia. W jednym z wywiadów powiedział :„ W 1956 roku została wprowadzona ustawa o dopuszczalności przerywania ciąży, ale dzięki mnie zaczęto ją realizować dopiero w 1960 roku. Przez te cztery lata obliczyłem, że kraj zawdzięcza mi co najmniej 750 000 Polaków, których udało mi się ocalić od zniszczenia. Zrobiłem to przede wszystkim jako Polak dla mojego kraju”
Prof. Ireneusz Roszkowski był dwukrotnie specjalistą krajowym w zakresie położnictwa i ginekologii w latach 1952-59 oraz 1967-70. Był specjalistą wojewódzkim w województwach: gdańskim, szczecińskim, olsztyńskim, poznańskim i warszawskim.

Prof. I. Roszkowski jako dziekan AM

W latach 1973-79 był Dyrektorem Instytutu Ginekologii i Położnictwa w Warszawie. Pełnił wiele funkcji z wyboru w uczelniach medycznych i w towarzystwach naukowych, był Dziekanem (1958-1960) i Prodziekanem (1960-1962) w Akademii Medycznej w Warszawie, brał czynny udział w Radach Naukowych licznych instytucji, Ministerstwie Zdrowia, był wieloletnim członkiem Komisji Rządowej ds. Polityki Ludnościowej, wieloletnim przewodniczącym Zespołu Problemowego i Komisji Patofizjologii Płodu PAN, członkiem Komitetu Nauk Demograficznych, przewodniczącym Sekcji Demografii Medycznej PAN, przewodniczącym Komisji Problemowej Wad Wrodzonych i Uszkodzeń Płodu PAN, członkiem Rady Naukowej Instytutu Matki i Dziecka.
W latach 1974-77 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Ginekologii. Był członkiem wielu towarzystw naukowych polskich i zagranicznych. Wielokrotnie odznaczany w Polsce i za granicą.
Profesor Ireneusz Roszkowski bardzo sobie cenił Złoty Medal Polskiej Akademii Medycyny, który otrzymał w 1991 roku, za wybitne zasługi dla rozwoju i humanizacji medycyny. Na jego rewersie umieszczono znamienny napis: "Medal jest symbolem wdzięczności dla tych, którzy tworzą nieprzemijające wartości, dla tych, którzy znaleźli miejsce w historii oraz w ludzkich sercach i umysłach".

 CZŁOWIEK RENESANSU

Profesor Ireneusz Roszkowski był bardzo wymagający, ale i doceniający, często bezwzględny i szorstki, a zarazem otwarty, przystępny, pogodny. Łączył w sobie dwa typy naukowca, dwa światy nauki, jeden – piękny, dostojny, tajemniczy i pełen romantyzmu – odchodzący i drugi nowy, dynamiczny, prężny, rewolucyjny, zafascynowany techniką, racjonalny i wyrachowany. Profesor Roszkowski był człowiekiem renesansu, wszechstronnie uzdolnionym. Z pasją uprawiał fotografię (otrzymywał nagrody w konkursach) oraz malarstwo. Na płótnie, chciał zatrzymać, ocalić od zapomnienia, przemijającą atmosferę rodzinnych stron.

Prof. I. Roszkowski na ciągniku

W latach późniejszych był pasjonatem sadownictwa, pszczelarstwa, z wielkim zapałem pracował na działce, majsterkował. Miał ogromną bibliotekę, którą ciągle powiększał, interesował się historią, kolekcjonował zegary. Czytał właściwie bez przerwy. Całe życie wyznawał zasadę :" Zmęczyłeś się jedną pracą, zajmij się inną." Do końca swojego pracowitego życia korzystał z zasobów Głównej Biblioteki Lekarskiej w Warszawie, zapoznając się z najnowszymi osiągnięciami medycyny. Zachwycony był wielkim postępem badań naukowych w wielu dziedzinach medycyny. Ubolewał, że spotykał tam tak mało młodych ludzi.
Profesor Ireneusz Roszkowski zmarł 21 kwietnia 1996 roku w Warszawie. Pochowany jest na Starych Powązkach w Warszawie. Wielki Polak, Medicus Magnus, Niewzruszony Obrońca Polskiej Rodziny i Nienarodzonych.
W dniu 17 listopada 1999 roku w kościele Najświętszego Zbawiciela w Warsz awie, została wmurowana i uroczyście poświęcona tablica upamiętniająca postać profesora Ireneusza Roszkowskiego.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Ireneusz_Roszkowski, skróty dokonano za zgodą Rodziny Profesora.
Zdjęcia pochodzą z Archiwum rodzinnego oraz ze zbiorów Szpitala Karowa.