Chcemy, by nasze dzieci były najwspanialsze i najzdrowsze, ale dbanie o zdrowie swoje i maleństwa zaczyna się zazwyczaj dopiero wtedy, kiedy już jesteśmy świadome tego, że ciąża już jest. Wiadomość o ciąży spada zazwyczaj jak grom z jasnego nieba. Nawet jeżeli ta nowina jest radosna, często pierwsze słowa brzmią: "O, nie! Tydzień temu wypiłam kilka lampek wina na imprezie!" Albo: "Mam remont w domu, ważne sprawy w pracy, palę jak smok, a te leki!" Włos się jeży na głowie ze strachu, że to wszystko może wpłynąć na zdrowie dziecka.

Urodzenie dziecka jest jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu dwojga kochających się ludzi. Dlatego warto zadbać o jego prawidłowy rozwój jeszcze przed poczęciem. Przygotujmy się do tego wspólnie. Kilka miesięcy przed planowanym poczęciem warto pójść do lekarza pierwszego kontaktu lub ginekologa-położnika na rozmowę. Nie daj się spławić. Podpowiemy, na co należy zwrócić uwagę.

 Najpierw szczepienia i odstawienie pigułek

Warto jest wykonać badania ogólne, które dadzą obraz stanu zdrowia i wskażą na ewentualne zagrożenia w organizmie przyszłej mamy. Najwcześniej, bo co najmniej pół roku przed planowaną ciążą kobieta powinna zaszczepić się przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Szczególnie zalecane są te szczepienia paniom pracującym w dużych skupiskach ludzi, np. nauczycielkom czy pracownikom służby zdrowia. Szczepienie chroni przed zachorowaniem nie tylko w trakcie ciąży, ale zabezpiecza przed zakażeniem w szpitalu w przypadku interwencji chirurgicznej w trakcie porodu.

Można też wykonać badania na obecność przeciwciał przeciwróżyczkowych. Jeżeli wynik będzie ujemny, trzeba się zaszczepić, ale planowane poczęcie odwlec na trzy miesiące. Szczepienie to chroni przed zarażeniem się różyczką, która jest wyjątkowo groźna dla płodu

Jeżeli ciąża planowana jest na okres jesienno-zimowy, warto również uodpornić się na grypę. Szczepionka chroni przed zachorowaniem i łagodzi stany chorobowe, zmniejsza ryzyko ciężkich powikłań pogrypowych. Dawkę preparatu należy przyjąć co najmniej dwa miesiące przed planowanym poczęciem.

Zalecane jest też wykonanie badania w kierunku wykrycia zakażeń narządów rodnych, np. rzęsistkowicy, chlamydiozy, grzybicy.

Pigułki antykoncepcyjne należy odstawić co najmniej dwa-trzy miesiące przed poczęciem dziecka i stosować w tym czasie prezerwatywy. Organizm powinien mieć kilka tygodni na powrót do normalności, m.in. na uregulowanie jajeczkowania. Zajście w ciążę tuż po zaprzestaniu zażywania pigułek zwiększa prawdopodobieństwo ciąży mnogiej.




 Palenie, alkohol i inne

Niezwykle ważne jest uświadomienie zagrożenia wynikającego z palenia papierosów i nadużywania alkoholu. Płód jest najbardziej wrażliwy na działanie niekorzystnych czynników zewnętrznych między 17 i 56 dniem po zapłodnieniu. Jest to czas, kiedy niewiele kobiet uświadamia sobie, że jest w ciąży, lub dopiero w tym okresie zaczyna stosować jakiekolwiek środki profilaktyki.Alkohol nie musi być całkiem wyeliminowany. Lampka wina na specjalna okazję nie zaszkodzi dziecku. Jednak picie mocnych alkoholi w większych ilościach może być już niebezpieczna.
Wraz z dymem papierosów do organizmu dostaje się około 4 tys. substancji trujących. Badania dowodzą, że związki trujące zawarte w dymie z papierosów przenikają do wszystkich komórek organizmu, również jajowych. Obecność w nich nikotyny uniemożliwia, a co najmniej utrudnia zajście w ciążę. Palenie zmniejsza ilość tlenu we krwi, który jest niezbędny dla prawidłowego wzrostu i rozwoju embrionu i płodu. Palenie w pierwszych tygodniach ciąży znacznie zwiększa ryzyko poronienia. Jeżeli nie możesz rzucić palenia, to przynajmniej ogranicz liczbę wypalanych papierosów do kilku na dobę.
Nie należy brać na własną rękę żadnych leków, nawet preparatów multiwitaminowych, ani proszków od bólu głowy, zwłaszcza w drugiej połowie cyklu, czyli okresie prawdopodobnego zajścia w ciążę.
Niektóre farmaceutyki mogą powodować uszkodzenie płodu, dlatego bezwzględnie należy unikać: barbituranów, dwuetylostilbestrolu, blokerów zwojów nerwowych, jodków i jodu (w leczeniu tarczycy), szczepionek z żywych szczepów wirusów, metotreksat (w leczeniu łuszczycy), inhibitorów monoaminooksydazy (psychotropowych), doustnych środków przeciwcukrzycowych, tetracyklin. Unikać należy również kotrimoksazolu, ergotaminy (przeciwmigrenowej), środków nasennych, propranololu, inhibitorów syntezy prostaglandyn (kwasu acetylosalicylowego, głównego składnika aspiryny), środków moczopędnych tiazydowych, diazoxyd.




 Bez prześwietleń i remontów

Jeżeli jest jakiekolwiek prawdopodobieństwo, że jesteś w ciąży, powinnaś unikać naświetleń promieniami Roentgena. Prześwietlenia najlepiej robić w pierwszej połowie cyklu, tuż po ukończeniu krwawienia miesiączkowego. Kobiety pracujące przy urządzeniach emitujących takie promieniowanie, również przy diatermiach i zgrzewarkach, powinny zmienić stanowisko pracy. Należy również unikać hałasu o dużym nasileniu, kontaktu z farbami (remonty mieszkań tylko w pierwszej połowie cyklu) i lekami przeciwnowotworowymi (pielęgniarki na oddziałach chemioterapii!), środkami ochrony roślin, pracy związanej z dźwiganiem ciężarów. Należy również unikać sauny, solarium, gorących kąpieli w obawie przed przegrzaniem, co również niekorzystnie może wpłynąć na rozwój dziecka. Nie ma dowodów na to, że promieniowanie emitowane przez ekrany komputerów, czy telefony komórkowe mają negatywny wpływ na ciążę. Jednakże wykaz prac wzbronionych (Dz. U. 1996 r. nr 114, poz 545, powinien znajdować się w regulaminie twojej firmy) przewiduje, że kobieta w ciąży nie może pracować przy komputerze dłużej niż cztery godziny dziennie.




 Szczupła czy przy kości

Trzeba też zwrócić uwagę na to, co jesz i ile spożywasz czy dostarczasz swojemu organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Kobieta planująca ciążę nie może być zbyt szczupłą ani otyłą. Niedowaga wiąże się z ryzykiem urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową, większe też będzie niebezpieczeństwo, że noworodek nie przeżyje. Naukowcy zauważyli, że niedożywienie płodu w pierwszym trymestrze życia płodowego, kiedy dużo kobiet nie wie, że jest w ciąży, ma wpływ na rozwój u tych dzieci w dorosłym życiu niektórych chorób, np. choroby wieńcowej, nadciśnienia, cukrzycy insulinozależnej, są one też bardziej podatne na zawały i udary. Otyłość u matki natomiast może powodować powikłania okołoporodowe, a także otyłość u dziecka i cukrzycę w wieku dojrzałym.
Czy się ma optymalną wagę, można sprawdzić za pomocą wzoru: masa ciała w kg podzielona przez wzrost w metrach do kwadratu. Otrzymany wynik to tzw. indeks masy ciała. Optymalny indeks to 19.8-26.




 Witaminy

Czy należy uzupełniać dietę suplementami witaminowymi? Należy unikać podawania witamin w skoncentrowanej formie, najlepiej będzie, jeżeli większość witamin będzie pochodziła z pożywienia. Uważać należy na witaminy, które organizm magazynuje. Ich nadmiar może uszkodzić płód.

*Witamina A. Spożywanie produktów bogatych w nią jak i suplementów powinno zawsze odbywać się tylko pod nadzorem lekarza. Jeżeli występują niedobory tej witaminy, najkorzystniej będzie, jeżeli większość dziennej dawki będzie pochodziła z pożywienia, a reszta - z syntetycznych witamin. Najlepiej spożywać produkty zasobne w beta-karoten, np. marchewkę lub dynię (a nie w witaminę A, jak wątróbka). Witamina A syntetyzuje się w organizmie z beta-karotenu, ale tylko w takich ilościach, w jakich organizm potrzebuje. Reszta jest wydalana.

Należy jednak zadbać o odpowiednie ilości:

*Wapnia, głównie z mleka i produktów mlecznych. Wapń działa na mięśniówkę gładką macicy, jego niedobór może sprzyjać przedwczesnym skurczom i porodom.

*Cynk. Odpowiednia ilość cynku zapewni prawidłową czynność narządów rozrodczych. Jego braki wpływają na opóźnienie wzrostu płodu, powstanie defektów szkieletowych i ośrodkowego układu nerwowego, zwiększa ryzyko martwych porodów, poronienia lub przedłużonego porodu. Utratę cynku może powodować nadmierne spożywanie słodyczy.

*Jod. Niedobory tego pierwiastka mogą być przyczyną kretynizmu. Specjalnie uzupełniać nie trzeba, wystarczy sól jodowana.

*Kwasy tłuszczowe z rodziny Omega-3. Na katastrofalne niedobory tego składnika cierpią wszyscy mieszkańcy terenów oddalonych od wybrzeża morskiego. Zawarte w mięsie morskich ryb, mają dobroczynny wpływ na serce, bo obniżają poziom cholesterolu, zmniejszają krzepliwość krwi, co zapobiega tworzeniu się skrzepów - przyczyny udarów mózgu i zawałów serca. Wzmacniają system immunologiczny oraz chronią przed powstaniem niektórych typów raka.




 Co i jak jeść

Kobieta powinna spożywać codziennie:

*5 porcji produktów zbożowych - zawarta w nich skrobia dostarczy energii, a błonnik zapewni dobrą pracę jelit. Należy preferować pieczywo ciemne razowe lub graham.

*4 porcje warzyw - zawierają fitozwiązki, chroniące organizm przed chorobami nowotworowymi i wieńcowymi.

*3 porcje owoców - są najlepszym źródłem witamin i mikroelementów, ale też błonnika. Jedna porcja to np. jeden banan, pomarańcza, duże jabłko lub odpowiednia ilość małych owoców, np. szklanka truskawek czy malin. Lepsze mrożone niż suszone.

*2 porcje produktów mlecznych - w zasadzie kobieta powinna pić 1 litr mleka dziennie. Polecane są też sery twarogowe (ale półtłuste i chude), część z nich można zastąpić serem żółtym.

*1 porcja mięsa lub ryby - im więcej ryby tym lepiej, ze względu na kwasy tłuszczowe Omega-3. Najlepiej przedkładać mięso drobiowe nad wołowe i wieprzowinę, ale zdejmować skórkę z kurczaka, bo w niej jest dużo tłuszczu.

Tłuszcz - dwie łyżki dziennie, w tym masło smarowane na pieczywo.

Jeżeli kobieta jest zagorzałą wegetarianką, powinna albo pić regularnie mleko albo przyjmować dodatkowo witaminę B12 (pod nadzorem lekarza).

Ograniczać:

Pieczywo: bułki białe, np. drożdżówki, chałki, pieczywo tostowe białe.
Zupy: instant z proszków, koncentraty, konserwy.
Owoce: w syropie, dżemy, powidła.
Mleko pełnotłuste, skondensowane, zabielacze, topione serki.
Mięso tłuste, wędliny z widocznym tłuszczem, fastfoody.
Tłuszcze: smalec, boczek, słonina, masło, twarda margaryna.
A także: frytki, chipsy, słodycze.




 Dobroczynny kwas foliowy

Już w pierwszym miesiącu ciąży mogą powstać niektóre ciężkie wady wrodzone płodu. Należą do nich m.in. wady cewy nerwowej, zwłaszcza rozszczepy kręgosłupa, bezmózgowie i przepukliny oponowo-rdzeniowe. Szacuje się, że około 16 poczęć na 1000 obarczonych jest ryzykiem wystąpienia tych wad, stwierdza się je także w około 5 proc. przypadków poronień samoistnych. Bezmózgowie jest wadą śmiertelną, a przepukliny mózgowe i rdzeniowe są przyczyną wczesnej umieralności dzieci.
Część z tych wad jest uwarunkowana genetycznie, inne są wynikiem działań czynników zewnętrznych. Można jednak zmniejszać ryzyko wad cewy nerwowej, stosując odpowiednią dietę. Powinna ona zawierać odpowiednią dawkę kwasu foliowego. Aby profilaktyka odniosła skutek, trzeba ją rozpocząć co najmniej miesiąc przed planowanym poczęciem i kontynuować przez pierwsze trzy miesiące ciąży.
W żywności nie występuje kwas foliowy w czystej postaci. Jest syntetyzowany przez ludzki organizm z folanów, zawartych w zielonolistnych warzywach, wątrobie, brukselce, brokułach, nasionach roślin strączkowych, zarodkach pszennych, płatkach śniadaniowych, chlebie. Z badań przeprowadzonych w wielu krajach Europy i Ameryki Północnej wynika, że przeciętne dzienne spożycie folanów przez osoby dorosłe nie przekracza 0.25 mg, wtedy gdy optymalna ich ilość powinna wynosić około 0.6 do 0.8 mg. Dlatego niezbędne jest uzupełnianie niedoborów kwasu foliowego w ilości 0.4 mg dziennie. Obecnie w aptekach dostępne są preparaty kwasu foliowego w zalecanych przez specjalistów dawkach, jest on również składnikiem wielu preparatów wielowitaminowych.




 Jeśli kobieta jest przewlekle chora

Choroba przewlekła nie przekreśla szansy na macierzyństwo. Może jednak zajść potrzeba skorygowania leczenia, np. zmiany leku na dozwolony do podawania w czasie ciąży.




 Cukrzyca

Pacjentka powinna być objęta opieką specjalistycznych ośrodków diabetologiczno-położniczych przy Poradniach Cukrzycowych Akademii Medycznych lub Poradniach Wojewódzkich. Na kilka miesięcy przed zajściem w ciążę należy wyrównać poziom cukru we krwi. Hiperglikemia kilka miesięcy przed poczęciem i w pierwszych tygodniach ciąży jest przyczyną częstszego występowania u dzieci wad serca, rozszczepu kręgosłupa, wodogłowia, zwiększa ryzyko poronień samoistnych i obumarć wewnątrzmacicznych. Ciąża nie jest zalecana w przypadku cukrzycy powikłanej nefropatią, dużym białkiem, chorobą niedokrwienną serca.




 Choroby tarczycy

Najlepiej, jeżeli specjalista oceni funkcję tarczycy, a w razie potrzeby również morfologię gruczołu tarczowego, nawet jeżeli problemy z tym organem występowały dawno temu. W razie potrzeby trzeba zastosować odpowiednią terapię, w przeciwnym wypadku gwałtownie wzrasta ryzyko poronienia, porodu przedwczesnego, niższej wagi urodzeniowej, a nawet śmierci okołoporodowej noworodka.




 Choroby serca

Niewielkie wady serca nie wpływają na przebieg ciąży. Pacjentki z wadami serca, przymujące doustne leki przeciwzakrzepowe w okresie przed zajściem w ciążę powinny zmienić je na preparaty heparyny podawane pozajelitowo. Kobiety z siniczymi wadami serca, zespołem Eisenmengera i pierwotnym nadciśnieniem płucnym nie powinny w ogóle planować potomstwa ze względu na dużą śmiertelność matek (ok. 50 proc.) i płodów (ok. 40 proc.) w związku z ciąża, porodem i połogiem.




 Padaczka

Ciąża może być przyczyną zwiększonej liczby napadów padaczkowych, co niekorzystnie wpływa na płód. Należy skonsultować się z neurologiem na kilka miesięcy przed poczęciem dziecka, stosować leki zalecane w ciąży.




 Nadciśnienie

Należy ustabilizować ciśnienie tętnicze, ocenić wydolność nerek, zmienić terapię na dozwoloną w czasie ciąży. Bagatelizowanie problemu może mieć fatalne skutki.




 Astma oskrzelowa

Ryzyko dla matki i płodu jest niewielkie pod warunkiem, że choroba jest leczona prawidłowo, czyli zostały wyeliminowane napady duszności. Większość leków stosowanych podczas leczenia astmy nie wpływa niekorzystnie na płód.




 Ciąża u kobiet z chorobami nerek

Ciąża nie zmienia naturalnego przebiegu choroby nerek, gdy są one wydolne (przebieg choroby nie powikłany nadciśnieniem tętniczym). Po przeszczepie nerki ciążą jest możliwa po upływie 2-3 lat.




 Wszystkie panie z pro-blemami zdrowotnymi mogą uzyskać kompleksową poradę u specjalistów przyjmujących w poradniach Poli-kliniki, działającej w Szpitalu Klinicz-nym przy ul. Karowej.